Baş dönmesi neden olur
Denge duyusu tek bir organa değil, üç kaynağın birlikte çalışmasına dayanır: iç kulaktaki denge sistemi, gözler ve kaslardan gelen konum bilgisi. Bu üç kaynaktan gelen bilgiler beyinde birleştirilir. Kaynaklardan biri diğerleriyle uyumsuz bilgi gönderdiğinde denge algısı bozulur ve baş dönmesi ortaya çıkar.
Kişiler bu duyguyu farklı tarif eder. Çevrenin ya da kendisinin döndüğü hissi, sallanma ve dengesizlik hissi, göz kararması ya da bayılacakmış gibi olma birbirinden farklı tablolara işaret edebilir. Bu nedenle şikâyetin nasıl tariflendiği, değerlendirmenin en önemli parçalarından biridir.
İç kulak kaynaklı tablolar, baş dönmesi nedenlerinin yalnızca bir bölümüdür; tansiyon, kalp ritmi, kan şekeri, ilaçlar ve nörolojik nedenler de benzer şikâyetlere yol açabilir.
Belirtiler ve seyir
İç kulak kaynaklı baş dönmelerinde sık görülen özellikler:
- Dönme hissinin baş hareketiyle, yatağa uzanırken veya dönerken başlaması
- Atakların saniyeler ya da dakikalar sürmesi, kimi tablolarda saatlere uzaması
- Bulantı ve dengesizliğin eşlik etmesi
- Bazı tablolarda kulakta dolgunluk, çınlama veya işitme değişikliği
Şikâyetin süresi, tekrarlama sıklığı ve eşlik eden bulgular, tablonun ayırt edilmesinde belirleyicidir. Aynı kişide dönemler halinde seyredebilir; ataklar arasında şikâyet bulunmayabilir.
Ne zaman değerlendirme gerekir
Aşağıdaki bulgular gecikmeden değerlendirilmesi gereken durumlardır:
- Konuşmada bozulma, yüzde veya vücudun bir yanında güçsüzlük, uyuşma
- Çift görme veya görme kaybı
- Şiddetli ve alışılmadık baş ağrısı
- Yürüyememe derecesinde denge kaybı
- Bilinç kaybı
Ayrıca şu durumlarda da bir hekim tarafından değerlendirilmesi uygun olur: tekrarlayan ataklar, işitme değişikliğinin eşlik etmesi, düşme yaşanması ya da şikâyetin günlük yaşamı kısıtlaması.
Değerlendirmede bakılanlar
Görüşmede baş dönmesinin nasıl tarif edildiği, ne kadar sürdüğü, neyle başladığı, hangi hareketlerle tetiklendiği ve eşlik eden bulgular ayrıntılı biçimde konuşulur. Kullanılan ilaçlar ve bilinen sağlık durumları da bu tablonun parçasıdır.
Kulak muayenesinin ardından denge sistemine yönelik muayene yapılır. Göz hareketlerinin izlenmesi, baş ve vücut pozisyonunun değiştirildiği belirli muayene manevraları ve denge testleri kullanılabilir. İşitmeyle ilgili bulgu varsa işitme testleri istenir.
Gerektiğinde denge sisteminin ayrıntılı incelenmesine yönelik testler ya da görüntüleme gündeme gelebilir. Nörolojik ya da dahili bir neden düşünülüyorsa ilgili uzmanlık dalıyla birlikte değerlendirme yapılır.
Günlük yaşamda dikkat edilecekler
- Atak sırasında sabit bir noktaya bakarak oturmak ve ani hareketlerden kaçınmak genel olarak önerilir.
- Yataktan kalkarken önce oturup birkaç saniye beklemek, ani pozisyon değişikliklerinin etkisini azaltabilir.
- Düşme riskine karşı ev içinde kaygan zemin, dağınık halı kenarı ve yetersiz aydınlatma gibi etkenlerin gözden geçirilmesi yararlıdır.
- Atakların ne zaman ve hangi durumda ortaya çıktığını not almak, muayenede en çok işe yarayan bilgilerdendir.
- Baş dönmesi sürerken araç kullanmaktan ve yüksekte çalışmaktan kaçınmak gerekir.
Kapanış
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; muayene, tanı ve tedavinin yerine geçmez. Baş dönmesi şikâyetiniz varsa bir hekim tarafından değerlendirilmesi uygun olur.